Wat is een ruin?

Een ruin is een gecastreerd mannelijk paard: de dierenarts heeft zijn teelballen verwijderd, waardoor hij op termijn onvruchtbaar wordt, maar niet al vanaf de dag van de operatie. Zonder het grootste deel van zijn testosteron wordt een ruin doorgaans rustiger en makkelijker in de omgang dan een hengst. Daarom zijn de meeste manege-, recreatie- en wedstrijdpaarden ruinen.

Het geslacht van een paard telt even zwaar als het ras of de leeftijd wanneer je een paard wilt kopen. Ruin, merrie of hengst: elk heeft een eigen temperament, eigen eisen aan de huisvesting en past bij een ander type ruiter. Wie het juiste paard wil kiezen, doet er dus goed aan te weten wat een castratie inhoudt en wat die in het dagelijks leven verandert.

Ontdek onze paardendecoratie voor in huis

Ruin: betekenis en herkomst van het woord

Het woord "ruin" staat voor een gecastreerde mannelijke paardachtige. Het wordt vooral voor paarden gebruikt, maar ook voor ezels en muildieren. In de omgangstaal spreekt men ook gewoon van een gecastreerd paard. Het Frans heeft er een eigen woord voor, "hongre", en zegt van een gecastreerd paard dat het "hongré" is.

Dat Franse woord betekende oorspronkelijk "Hongaars" en is sinds de 12e eeuw bekend. Volgens het Franse woordenboek Larousse zou de gewoonte om paarden te castreren uit Hongarije zijn gekomen. In de paardenwereld staat de ruin tegenover het ongecastreerde paard, dat hengst heet en als dekhengst wordt ingezet wanneer het voor de fokkerij bestemd is. Het vrouwelijke paard is de merrie, en een jong paard heet een veulen.

Waarom castreer je een paard?

Castratie neemt de belangrijkste bron van mannelijke geslachtshormonen weg. Ze is bedoeld voor paarden die niet voor de fokkerij bestemd zijn en die dagelijks moeten werken: manegepaarden, paarden voor buitenritten, sportpaarden en menpaarden. Zonder het gedrag dat met de voortplanting samenhangt, wordt het mannelijke paard volgzamer en concentreert het zich beter op het werk dat zijn ruiter vraagt.

Ook op stal wordt het leven eenvoudiger. Na de scheidingsperiode die de dierenarts voorschrijft, kan een ruin meestal met andere paarden in de wei staan, merries inbegrepen, zonder risico op een ongewenst veulen en, afhankelijk van het karakter van elk paard, met minder ruzies. Bovendien kunnen fokkers zo alleen de beste mannelijke dieren als hengst houden, de dieren die het verdienen hun kwaliteiten door te geven.

De eigenschappen van een ruin

Naast zijn onvruchtbaarheid onderscheidt een ruin zich vooral door zijn gedrag, waardoor hij geliefd is bij ruiters van elk niveau.

Een rustige en evenwichtige metgezel

Elk paard heeft zijn eigen persoonlijkheid, maar ruinen zijn over het algemeen makkelijker te hanteren, op te voeden en te leiden dan merries of hengsten. Hun humeur verandert weinig van dag tot dag: ze kennen geen hengstigheid zoals een merrie en geen hormonale opwellingen zoals een hengst, waardoor de omgang met hen voorspelbaarder is.

Een gezegde onder Engelstalige ruiters vat die verschillen samen: "Tegen een ruin zeg je het, aan een merrie vraag je het, met een hengst onderhandel je." Het weerspiegelt de volgzaamheid die men aan de ruin toeschrijft: hij is toleranter en let beter op wat zijn ruiter vraagt. Dat temperament komt bovenop de grote trekken van het karakter van het paard, die alle paardachtigen gemeen hebben.

Ben je nieuw in de paardensport, dan is een ruin vaak de veiligste keuze, omdat hij beginnersfouten beter vergeeft. Ook ervaren ruiters en veel stallen kiezen graag voor een ruin vanwege zijn tolerante en rustige karakter.

Hij rijdt prettig en is geschikt voor buitenritten en voor regelmatig werk. Ook tijdens een tocht te paard met het gezin is hij goed gezelschap, want zijn kalme aard stelt minder ervaren ruiters gerust.

Een betrouwbare partner bij het werk

In de paardenfokkerij, in de landbouw en op maneges worden ruinen gewaardeerd om hun grote concentratievermogen en hun rustige temperament. In ruitersportverenigingen brengt een ruin minder risico mee wanneer er een beginnende ruiter op stapt, en daarom geldt hij als het standaardpaard voor het dagelijkse werk. Hij is makkelijk op te leiden voor elke paardensportdiscipline, accepteert het zadel beter en is zelden opstandig.

Ruin, hengst of merrie: wat zijn de verschillen?

De keuze tussen deze drie hangt vooral af van je niveau, je accommodatie en je plannen: fokken, recreatie of sport.

Een hengst behoudt zijn volle waarde voor de voortplanting van paarden, maar vraagt een ervaren ruiter en aangepaste huisvesting. Een merrie kan gevoeliger zijn wanneer ze hengstig is. De ruin blijft het makkelijkste profiel om te houden, wat zijn overheersende plaats op maneges en bij particulieren verklaart.

Alles wat je moet weten over de castratie van een paard

De dierenarts kiest tussen twee benaderingen: het paard staand opereren, onder sedatie en plaatselijke verdoving, of liggend onder algehele narcose, in de wei of in een kliniek. Complicaties komen minder vaak voor bij een liggend paard, maar de algehele narcose heeft haar eigen risico's. Een veterinair informatieblad (in het Frans) beschrijft deze mogelijkheden voor de castratie bij paardachtigen.

Castratie met houten klemmen

Deze oude methode wordt bij een staand paard toegepast. De klemmen zijn stukken hout die stevig over de huid en de zaadstreng worden vastgezet. Zonder bloedtoevoer sterven de weefsels onder de klemmen af en vallen ze uiteindelijk los. Tegenwoordig is de methode voorbehouden aan bijzondere gevallen, bijvoorbeeld wanneer het paard een risico op een darmuitzakking loopt.

Castratie met een metalen tang

Dit is de meest gebruikte methode. Nadat de dierenarts de huid van de balzak heeft ingesneden, plaatst hij op de zaadstreng een tang die emasculator heet en die de streng twee tot drie minuten afknelt om het bloeden te beperken. Daarna verwijdert hij de teelbal en vervolgens de tang, en de wond geneest meestal zonder hechtingen. Deze techniek past zowel bij een staand als bij een liggend paard. In een kliniek kan de dierenarts bij een paard onder narcose bovendien de zaadstreng afbinden en de wond hechten.

De verzorging na de operatie

Het herstel verloopt meestal eenvoudig. De wond moet in de gaten worden gehouden en schoon blijven, en de behandeling van de dierenarts moet worden gevolgd: pijnstillers, vaak antibiotica en bescherming tegen tetanus. Een zwelling van de balzak komt de eerste dagen vaak voor. Die beperk je door het paard elke dag te laten stappen, wat ook voorkomt dat de wond te snel dichtgaat.

Bij bepaalde signalen moet je meteen contact opnemen met de dierenarts: een bloeding die niet stopt, een sterke zwelling, koorts, een onwelriekende afscheiding of weefsel dat uit de wond hangt. Ernstige complicaties blijven zeldzaam, en een snelle behandeling voorkomt dat ze erger worden.

Kan een ruin zich nog voortplanten?

Een volledige castratie maakt het paard op termijn onvruchtbaar, maar direct na de ingreep mag je hem nog niet als onvruchtbaar beschouwen: in de eerste weken kunnen er nog zaadcellen in de geslachtswegen zitten. Houd hem zo lang gescheiden van merries als je dierenarts voorschrijft; sommige klinieken, zoals Agnew Equine (Engelstalig), adviseren zes weken.

Sommige ruinen vertonen toch hengstengedrag, zoals belangstelling voor merries of agressie tegenover andere mannelijke paarden. Gedrag verschilt van paard tot paard: karakter en opvoeding, ook gewoonten van vóór de castratie, spelen een grote rol. Blijft dat gedrag uitgesproken, laat de dierenarts dan nagaan of het om een onvolledige castratie gaat, bijvoorbeeld bij een cryptorchide paard of klophengst met een teelbal die in de buikholte is achtergebleven en hormonen blijft aanmaken: een onderzoek en een hormoontest maken de diagnose mogelijk.

De ideale leeftijd om een paard te castreren

Een paard kan op elke leeftijd gecastreerd worden, en er bestaat geen regel die voor elk paard geldt. Het moment bepaal je samen met de dierenarts, afhankelijk van de indaling van beide teelballen in de balzak, de gezondheid en ontwikkeling van het veulen en je doelen. Veel fokkers laten hengstveulens toch liefst vrij vroeg castreren, voordat het jonge mannetje hengstengewoonten ontwikkelt.

Hoe later de castratie, hoe groter de kans dat die gewoonten blijven. Een mannelijk paard dat jarenlang testosteron heeft aangemaakt, krijgt een dikke hals met een uitgesproken kam en kan dominant of zelfs agressief worden tegenover de kudde, wat veulens en merries in gevaar brengt. Sommige eigenaren wachten toch liever, zodat het paard een imposantere lichaamsbouw kan ontwikkelen voordat het gecastreerd wordt.

Bekijk ook onze paardensieraden